Trong quan niệm của Y học cổ truyền, cơ thể con người là một chỉnh thể thống nhất và luôn có sự tương tác mật thiết với tự nhiên lẫn đời sống tinh thần. Khi trạng thái cân bằng nội tại hoặc mối tương quan giữa người và ngoại cảnh bị phá vỡ, bệnh lý sẽ hình thành. Để tìm về gốc rễ của những xáo trộn này, nền y học phương Đông quy tụ mọi nguyên nhân gây bệnh vào ba nhóm cơ bản: Ngoại nhân (Lục dâm), Nội nhân (Thất tình) và Bất nội ngoại nhân.
1. Ngoại nhân (Lục dâm): Sự xâm nhập từ môi trường tự nhiên Lục khí vốn là sáu trạng thái thời tiết bình thường trong bốn mùa gồm Phong, Hàn, Thử, Thấp, Táo, Hỏa. Tuy nhiên, khi các yếu tố này biến đổi quá mức bất thường hoặc khi chính khí của cơ thể suy giảm, chúng trở thành sáu tà khí (Lục dâm) xâm phạm từ bên ngoài: – Phong (Gió): Thường chủ về mùa xuân, mang tính di động, biến hóa nhanh và hay kết hợp với các tà khí khác. – Hàn (Lạnh): Khí chủ mùa đông, có tính ngưng trệ và co rút, làm cản trở dòng chảy của kinh mạch, gây đau nhức. – Thử (Nắng nóng): Tà khí riêng biệt của mùa hè, thường gây sốt, mất tân dịch và khiến cơ thể mệt lả. – Thấp (Độ ẩm): Tính chất nặng nề, dính trệ, hay gây ra cảm giác uể oải, nặng đầu mình và ứ đọng dịch thể. – Táo (Khô ráo): Thường thịnh vào mùa thu, dễ làm hao tổn tân dịch, gây khô da, khô họng và tổn thương phế. – Hỏa/Nhiệt (Nóng bức): Mang tính bốc lên, gây sốt, cảm giác bứt rứt, khát nước và dễ gây viêm nhiễm.
2. Nội nhân (Thất tình): Biến động cảm xúc làm tổn hại tạng phủ Thất tình là bảy trạng thái tâm lý quen thuộc: Vui mừng (Hỷ), Giận dữ (Nộ), Lo âu (Ưu), Suy nghĩ (Tư), Buồn bầu (Bi), Sợ hãi (Khủng) và Kinh hãi (Kinh). Khi những cảm xúc này vượt quá mức chịu đựng hoặc kéo dài triền miên, chúng sẽ trực tiếp làm xáo trộn khí cơ của các tạng: – Giận dữ làm Can khí bốc ngược lên trên, dễ sinh hoa mắt, chóng mặt. – Vui mừng quá mức làm Tâm khí phân tán, khó tập trung, tinh thần bất định. – Lo lắng, buồn rầu làm tiêu hao Phế khí, khiến hơi thở yếu và mệt mỏi. – Suy nghĩ, lao tâm quá độ làm tổn hại Tỳ, dẫn đến ăn uống khó tiêu, gầy sút. – Sợ hãi, kinh sợ làm Thận khí hạ hãm, khó giữ được sự vững vàng trong cơ thể.
3. Bất nội ngoại nhân: Hệ quả từ nếp sống và tác động bất ngờ Nhóm nguyên nhân thứ ba không bắt nguồn trực tiếp từ thời tiết hay cảm xúc đơn thuần, mà đến từ thói quen sinh hoạt và các sự cố ngẫu nhiên trong đời sống: – Thói quen ẩm thực: Ăn uống thất thường, dùng quá nhiều đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm quá lạnh đều gây áp lực lớn lên hệ tiêu hóa. – Lao lực và nghỉ ngơi bất hợp lý: Làm việc quá sức làm hao tổn tinh huyết, trong khi nằm ngồi quá nhiều làm khí huyết đình trệ. – Tổn thương cơ học: Các chấn thương do té ngã, va đập hoặc côn trùng cắn làm tổn hại kinh lạc, gân cốt bên ngoài.
Nhận biết rõ căn nguyên gây bệnh giúp mỗi người chủ động hơn trong việc điều chỉnh thói quen và giữ gìn sự điều hòa của thân tâm. Để tìm hiểu sâu hơn về thể trạng cá nhân và phương pháp nuôi dưỡng chính khí vững vàng, mời bạn tìm hiểu thêm những chia sẻ từ Vi An Y Quán.
Để lại một bình luận